Op. Dr. Gurur POLAT
Op. Dr. Gurur POLAT

Yaşam umutla başlar! Başlangıçlar umutla beslenir, hayaller büyür, gelişir ve gerçek olur. Biz, hayallerinizi gerçeğe dönüştürmek, "bebek” özleminize son vermek ve bu heyecanı sizlerle paylaşmak için buradayız.

Op. Dr. Gurur POLAT

Polikistik Over

Polikistik Yumurtalık Sendromu ve İnfertilite

Polikistik Over Sendromu (PCOS), genellikle hanımlarda adet düzensizliği, tüylenmede artış, ve obezite ile seyreder. Gerçek neden bilinmemekle beraber, aylık düzende bir sapma söz konusudur.

Polikistik adı aslında talihsiz bir benzetmedir. Zira hanımlar, yumurtalıklarında çok sayıda kist olduğunu düşünürler. Oysa burada kastedilen çok sayıda kist değil, çok sayıda yumurta olduğudur. Yaklaşık on kadında bir gözükür  ve çocuk sahibi olmayı planlayan genç ailelerde problem yaratabilir. Erken tanı, erken yaklaşım ileri yaşlarda diabet ve kalp hastalığı gibi diğer bazı gelişmeleri de önleyecektir.

Belirti ve bulgular

Adet düzensizlikleri. En sık rastlanan belirtilerdendir. Düzensizlikten kastedilen, 35 günden geç gelen adetlerdir. Bu durum buluğ çağında ilk adetin görülmesiyle ortaya çıkabileceği gibi, çok daha sonraları kilo alımıyla beraber de görülebilir. Artmış androjen bulguları. Yüz, göğüs, karın, sırt, üst bacak ve kolda kıllanmada artış (hirsutism), sivilcelenme ve erkek tipi saç dökülmesi görülebilir. Fakat polikistik yumurtalığı olan tüm hanımlarda bütün bu bulguların olması şart değildir.

Büyümüş yumurtalıklar ve çok sayıda yumurta. Genellikle ultrason bulgusudur. . Ancak, çoklu yumurtalar her zaman polikistik over sendromu demek değildir.

Çocuksuzluk. PCO adet ve yumurtlama düzensizliklerine sebep olduğundan, infertiliteye yol açabilir. ABD'de kadın infertilitesinin en sık rastlanan nedenlerindendir.

Obezite. Polikistik over sendromlu kadınların yaklaşık yarısında kilo almaya yatkınlık vardır. Yağlanma özellikle bel, karın ve göğüs bölgesindedir.. 

Prediabet veya tip 2 diyabet. İnsüline direnç gelişmesinden dolayı, diyabete yatkınlık oluşur. Prediabet ise glukoz tolerans bozukluğu olarak adlandırılır. 

Acanthosis nigricans. Boyun, koltukaltı, genital bölge, meme altında veya ense üzerinde bulunan koyu renkli, kadifemsi cilt lekeleridir. Nadir görülür.

Diğer bulgular: Yukarıda sayılanların dışında yine bu hanımlarda, yüksek tansiyon , yüksek kolesterol, yüksek düzeyde C reaktif protein (kalp sorunları ile ilişkili olabilir), karaciğer hasarı ve uyku apnesine rastlanabilir.


Neden polikistik olunur? 

Her şeyden önce polikistik olunmaz, polikistik doğulur. Bu yumurtalık yapısı doğumdan itibaren sizinledir. Buluğdan itibaren fonksiyon görmeye başlayınca farkına varılır. 

Polikistik over sendromu olanlarda, vücudun FSH ve LH hormonlarını salgılama oranı değişir, androjenler fazla üretilir. Yumurtlama normale göre daha az (oligo-ovulasyon) veya hiç olmayabilir (anovulasyon). Yumurtlama olmadığında, adetler düzensiz olur veya gerçekleşemez. Sebebi tam olarak bilinmemekle beraber birlikte,beraberb bazı araştırmalar artmış insülin etkisinin, yumurtalıklardan androjen üretimini arttırdığını işaret etmektedir. Ayrıca, PCOS un meydana gelmesinde bazı genetik faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. 

Nasıl tanı  koyulur?

Ne yazık ki polikistik over sendromunu tanımlamak için özel bir test bulunmamaktadır. Tanı genellikle birkaç bulgunun bir arada olması ve olası diğer tanıların ekarte edilmesi ile konur. Bu yüzden bazen hastalar değişik doktorlardan değişik tanılar da duyabilir.

Kan testleri LH, FSH, 17-hidroksi progesteron, prolaktin, TSH, testosteron, DHEA sülfat ,açlık kan şekeri, kolesterol ve trigliserid düzeyleri ölçülür. 

Ultrason. Büyümüş yumurtalık boyutları ve yumurtaların ‘inci kolye’ şeklinde dizilmiş olması tanıda yardımcıdır.

Tedavi ve ilaçlar 

Polikistik over sendromu bir hastalık değil, vücudun yapısal bir farklılığıdır. Bu yüzden belli bir süre ilaç kullanmakla, tamamen ortadan kalkması beklenmemelidir. Tedavide infertilite, hirsutismus, akne ya da şişmanlık gibi hangi ana sorun öne çıkıyorsa onun üzerinde durulur. Fakat uygulanan tedavinin kesilmesi ile yine eski bulguların geri döneceği unutulmamalıdır.

Adet düzenleme İlaçları 

DDüşük doz doğum kontrol hapı, sentetik östrojen ve progesteron kombine preparatlar androjen üretimini azaltmada ve adet düzenini sağlamada yardımcıdır. Bu aynı zamanda endometrial kanser riskini de azaltacaktır. 

Şeker hastalığı için kullanılan metformin, hem diabete yatkınlık açısından koruma sağlar, hem de yumurtlama konusunda yardımcı olur. Androjen düzeylerini de  azaltabildiği gösterilmiştir.

Cerrahi 

Uzun süreli ilaç kullanmak istenmeyen durumlarda, laparoskopi adı verilen bir operasyon ile yumurtalıklardaki yumurtaların bir bölümü imha edilir. Böylelikle normale inen yumurta sayısının, daha normal bir hormonal ortam oluşturduğu ve yumurtlamayı kolaylaştırdığı düşünülmektedir.

Tüylenmenin önlenmesi 

Bu amaçla kullanılan reçeteli ilaçların yanı sıra çok sayıda başka seçenekler mevcuttur. Ağda, depilatör krem ve losyonlar, jeller aynı amaçla kullanılabilir. KalıcıEflornitin krem özellikle yüz bölgesindeki tüylenmeye karşı doktor tarafından önerilebilir.Kalıcı epilasyon için ise: 

Elektrolizis.Elektrikli epilasyon adıyla bilinir. Çok ince bir iğne kıl köküne ilerletilir ve folikülü öldürmek için elektrik akımı uygulanır. Vücudun küçük alanları için kullanışlıdır. Zira büyük alanlar uzun zaman ve çok sayıda seans gerektirebilir. Nadiren yara izi veya deri enfeksiyonu oluşur. 

Laser epilasyon. Gözle görülebilen Lazer epilasyon. Gözle görulebilen kısa tüylerde etkilidir. Hedef bölge için birden fazla seans gerekebilir. Birkaç ay içinde, üçte bir veya daha fazla tüy azalması olacaktır. Birden fazla tedavi sonrasında dahi bir miktar tüylenme ile  karşılaşabilirsiniz ancak yeni çıkanlar ince ve açık renkte olacaktır. 

Gebelik tedavisi

Bebek isteyen hanımlarda, yumurtlamayı tetiklemek için tedavi gerekebilir. Bu amaçla clomiphene sitrate, metformin ile beraber veya tek başına kullanılabilir. Çoğul gebelik ve su toplama riskleri nadir olduğundan, emniyetli ilaçlar arasında sayılır. Yumurtanın ultrason ile takibi ve çatlatma iğnesinin yapılması gebelik şansını arttıracaktır. Hap ile cevap alınamayan olgularda iğne ile yumurta büyütme tedavisi uygulanabilir. Gebelik ve çoğul gebelik oranları haplara göre biraz daha fazladır ve mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Sadece yumurta büyütme tedavisinin yeterli olmadığı hanımlarda aşılama veya tüp bebek tedavilerine geçilebilir.

İğne şeklindeki ilaçlar 10-14 gün kadar kullanılır, cilt altı ve kas içine olmak üzere çeşitli tipleri vardır. Dozları hanımın özelliklerine göre değişir.

Sadece yumurtlatma tedavisinin yetmediği hanımlarda, aşılama, tüp bebek tedavilerine geçilebilir.

Beslenme ve diyet

Kilo yönetimi hakkında medya, destek grupları ve sağlık profesyonellerinden çelişkili tavsiyeler gelebilir. Anlaşmazlığın çoğu karbonhidratlar üzerinde odaklanmaktadır.

ÖrneğinÖrneğin, polikistik overli kadınlarda düşük karbonhidrat diyeti uygulandığında, kanda şekerin yanı sıra insülin miktarı da fazla artmayacağından, hücre içine giren şeker seviyesinin az olacağı düşünülmüştür. Ancak, karbonhidrat alımının kısıtlanması, kanda yağ asitlerinin, kolesterolün artışına yol açarak kalp hastalığı riskini arttırabilmektedir. Bu yüzden onları kısıtlamak değil sınırlamak daha faydalı olacaktır. Diyette lif oranı yüksek kompleks karbonhidratlar seçilmelidir. Lifli gıdalar daha yavaş sindirilir ve kan şekeri daha yavaş yükselir. Bu bilgi genelde her hanım tarafından bilinmekle beraber, hangi besinlerin liften zengin olduğu pek bilinmez. Bulgur, tam tahıllı ekmek, tam buğday makarna, arpa, kahverengi pirinç ve kuru fasulye bu grup içinde sayılabilir. Aşırı meyve suyu, çerezler, kek, şeker, dondurma gibi basit karbonhidratlar ise sınırlandırılmalıdır. 

Egzersiz yapın

Egzersiz düşük kan şekeri seviyesi sağlamada yardımcı olur. Insülin rezistansını azaltır.

Sonuç

Polikistik over sendromu (PCO) bir hastalık değil, vücudun yapısal bir durumudur. Bu yüzden belli bir tedaviden söz etmek mümkün değildir. Hangi sorun öne çıkıyorsa onun üzerine gidilmelidir.